Obraz

Korespondencyjne wybory prezydenckie 2020 i nie tylko - okiem prawnika

Korespondencyjne wybory prezydenckie 2020 i nie tylko - okiem prawnika

W dzisiejszym wpisie postaram się w krótki i zrozumiały sposób podzielić się moimi, stricte prawniczymi, przemyśleniami na temat uchwalonej w dniu 6 kwietnia 2020 roku ustawy o szczególnych zasadach przeprowadzania wyborów powszechnych na Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej zarządzonych w 2020 r., dalej jako: ustawa
Zastrzec należy przy tym, że ustawa nie jest jeszcze obowiązującym prawem, albowiem znajduje się na etapie prac senackich.
Zastrzec należy również, że prezentowane w niniejszym wpisie poglądy są wyłącznie moimi poglądami, tym niemniej nie znam prawników wykonujących zawód adwokata, radcy prawnego lub sędziego, którzy mieliby zasadniczo odmienne poglądy, co oczywiście nie oznacza, że takich prawników nie ma. Jestem wręcz przekonany, że muszą być.
W niniejszym wpisie nie będę opisywał procedury zakwestionowania ważności wyborów - nie to jest bowiem jego tematem. Tematem tego wpisu nie jest również zagrożenie dla zdrowia, które będzie związane z ewentualnymi wyborami.
Niestety, tak naprawdę, już teraz wiem, że moje założenie: krótko najpewniej pozostanie w sferze marzeń, mam jednak nadzieję, że między innymi dzięki temu uda mi się zrealizować założenie: zrozumiale. W ostatnim czasie bardzo dużo mówi się bowiem i pisze o tej ustawie, ale brakuje jednolitego, spójnego, wywodu prawniczego w tym przedmiocie. Postaram się to zmienić.

Absurdalność założenia

Zacznę nietypowo, czego jednak można się spodziewać w tym szczególnym temacie, czyli chyba jednak typowo. Zacznę mianowicie od stanów nadzwyczajnych. Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 roku (Dziennik Ustaw numer 78, pozycja 483 z 1997 roku ze zmianami, dalej jako Konstytucja), zna trzy stany nadzwyczajne wprowadzane w sytuacjach szczególnych zagrożeń, jeżeli zwykłe środki konstytucyjne są niewystarczające: stan wojenny, stan wyjątkowy lub stan klęski żywiołowej (art. 228 ust. 1 Konstytucji).
Wprowadzenie stanu nadzwyczajnego (obojętnie którego) ma między innymi następujące konsekwencje:
  • w czasie stanu nadzwyczajnego nie mogą być zmienione: Konstytucja, ordynacje wyborcze do Sejmu, Senatu i organów samorządu terytorialnego, ustawa o wyborze Prezydenta Rzeczypospolitej oraz ustawy o stanach nadzwyczajnych - art. 228 ust. 6 Konstytucji;
  • w czasie stanu nadzwyczajnego oraz w ciągu 90 dni po jego zakończeniunie może być skrócona kadencja Sejmu, przeprowadzane referendum ogólnokrajowe, nie mogą być przeprowadzane wybory do Sejmu, Senatu, organów samorządu terytorialnego oraz wybory Prezydenta Rzeczypospolitej, a kadencje tych organów ulegają odpowiedniemu przedłużeniu. Wybory do organów samorządu terytorialnego są możliwe tylko tam, gdzie nie został wprowadzony stan nadzwyczajny - art. 228 ust. 7 Konstytucji.
Sytuacja jest zatem jasna - jeżeli wprowadzono stan nadzwyczajny, nie można przeprowadzić wyborów Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej, a wybory te mogą się odbyć najwcześniej po upływie 90 dni od zakończenia stanu nadzwyczajnego.
To bardzo mądre rozwiązanie. Dla każdego oczywiste jest bowiem, że w stanie nadzwyczajnym nie da się prowadzić normalnej kampanii wyborczej, która warunkuje sensowność wyborów, poprzez stworzenie (mniej lub bardziej teoretycznie) równych szans na dotarcie do wyborców, przedstawienie im swojej osoby, poglądów i programu. Co więcej, powyższe rozwiazanie jest również rozsądne z tego powodu, że w okresie stanu nadzwyczajnego są po prostu, a przynajmniej powinny być, ważniejsze sprawy niż prowadzenie kampanii wyborczej. Ustawodawca konstytucyjny (zwany często ustrojodawcą) daje zatem czytelny przekaz: jeżeli sytuacja jest nadzwyczajna, skupmy się na jej rozwiązaniu, a potem przeprowadźmy kampanię wyborczą i wybory. Tak to powinno wyglądać. 
Ponadto w czasie stanu nadzwyczajnego dopuszczalne jest ograniczenie wolności i praw człowieka i obywatela, ale niedopuszczalne jest wprowadzenie ograniczeń z powodu rasy, płci, języka, wyznania lub jego braku, pochodzenia społecznego, urodzenia oraz majątku. Przy czym w przypadku stanu klęski żywiołowej dopuszczalne jest wprowadzenie ograniczenia tylko ściśle wymienionych w Konstytucji wolności i praw człowieka i obywatela, a mianowicie wolności działalności gospodarczej (art. 22 Konstytucji), wolności osobistej (art. 41 ust. 1, 3 i 5 Konstytucji), nienaruszalności mieszkania (art. 50 Konstytucji), wolności poruszania się i pobytu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej (art. 52 ust. 1 Konstytucji), prawa do strajku (art. 59 ust. 3 Konstytucji), prawa własności (art. 64 Konstytucji), wolności pracy (art. 65 ust. 1 Konstytucji), prawa do bezpiecznych i higienicznych warunków pracy (art. 66 ust. 1 Konstytucji) oraz prawa do wypoczynku (art. 66 ust. 2 Konstytucji).
Stan klęski żywiołowej wprowadza się w celu zapobieżenia skutkom katastrof naturalnych lub awarii technicznych noszących znamiona klęski żywiołowej oraz w celu ich usunięcia. Stan taki wprowadza się na 30 dni z możliwością jego przedłużenia. Doprecyzowanie przesłanek wprowadzenia stanu klęski żywiołowej odnaleźć można w ustawie z dnia 18 kwietnia 2002 roku o stanie klęski żywiołowej (Dziennik Ustaw numer 62, pozycja 558 z 2002 roku ze zmianami). Otóż stan ten wprowadzany jest dla zapobieżenia skutkom katastrof naturalnych(art. 2 powyższej ustawy), a te zdefiniowane są jako:
zdarzenie związane z działaniem sił natury, w szczególności wyładowania atmosferyczne, wstrząsy sejsmiczne, silne wiatry, intensywne opady atmosferyczne, długotrwałe występowanie ekstremalnych temperatur, osuwiska ziemi, pożary, susze, powodzie, zjawiska lodowe na rzekach i morzu oraz jeziorach i zbiornikach wodnych, masowe występowanie szkodników, chorób roślin lub zwierząt albo chorób zakaźnych ludzi albo też działanie innego żywiołu
Jeżeli zatem w obecnej sytuacji mamy do czynienia ze szczególnym zagrożeniem w postaci choroby zakaźnej, do zapobieżenia skutkom którego, nie są wystarczające zwykłe środki konstytucyjne i konieczne jest wprowadzanie ograniczeń praw i wolności konstytucyjnych, choćby takich jak (na bezprecedensową skalę) wolność przemieszczania się (art. 52 Konstytucji), to nie ma co się oszukiwać - ewidentnie powinien być wprowadzony stan nadzwyczajny - stan klęski żywiołowej.
Bez wprowadzenia takiego stanu, żadne prawa i wolności konstytucyjne nie mogą zostać ograniczane w przypadku występowania zagrożenia. Skoro bowiem Konstytucja dopuszcza możliwość ograniczenia praw i wolności konstytucyjnych w przypadku zagrożenia, tylko jeżeli wprowadzony zostanie jeden ze stanów nadzwyczajnych, a w przypadku stanu klęski żywiołowej wskazuje wręcz które prawa i wolności konstytucyjne, mogą zostać ograniczone (a contrario - inne nie mogą), to nie ma możliwości zgodnego z Konstytucją (a więc prawnie skutecznego) ograniczenia tych praw i wolności w sytuacji wystąpienia zagrożenia bez wprowadzenia jednego ze stanów nadzwyczajnych. Koniec i kropka.
Oczywiście nikogo nie zachęcam do niestosowania się do aktów prawnych nakładających ograniczenia. Wręcz przeciwnie, zawsze byłem zwolennikiem nałożenia daleko idących ograniczeń aby walczyć z zagrożeniem wirusem SARS-CoV-2 - na zasadzie teraz trzeba nałożyć na siebie ograniczenia, by szybciej powrócić do normalności. Dlatego choćby z racji rozsądnego oglądu sytuacji sam stosowałem i stosuje nawet dalej idące ograniczenia, aniżeli wprowadzone przez ustawodawcę oraz władzę wykonawczą. Nie zmienia to jednak faktu, że jestem prawnikiem, adwokatem, i w mojej ocenie ograniczenia praw i wolności konstytucyjnych, z którymi mamy do czynienia, zostały wprowadzone niezgodnie z prawem. 
Powyższy wywód był konieczny - na tym etapie lektury mojego wpisu, każdy powinien mieć bowiem świadomość tego, że stan klęski żywiołowej powinien być, a go nie ma oraz powinen przynajmniej domyślać się odpowiedzi na pytanie - dlaczego go nie ma? Ja powyższe pytanie pozostawię retorycznym.
Wracając zatem do wyborów prezydenckich 2020 i ustawy - mamy tutaj do czynienia z absurdalnym założeniem. Z jednej bowiem strony już sam tytuł ustawy wskazuje na szczególną sytuację, a w jej uzasadnieniu czytamy:
Z uwagi na szczególną sytuację wywołaną koronawirusem oraz ważny interes państwa, konieczne jest natychmiastowe wejście w życie przedmiotowych przepisów. Proponuje się, aby dniem wejścia w życie ustawy był dzień ogłoszenia tego aktu w dzienniku urzędowym.
A z drugiej strony nie mamy stanu klęski żywiołowej.
Ustawodawca jednocześnie przyjmuje zatem że:
  • występuje na tyle szczególne zagrożenie, że konieczne jest ograniczenie praw i wolności konstytucyjnych, oraz że przeprowadzenie wyborów prezydenckich 2020 powinno nastąpić w szczególny sposób - z naruszeniem zasady ciszy legislacyjnej (o czym mowa będzie w dalszej części niniejszego wpisu - tak będzie miał dalszą część),
  • nie występuje na tyle szczególne zagrożenie, żeby wprowadzić stan klęski żywiołowej.
Tych dwóch założeń nie da się o oczywiście ze sobą logicznie pogodzić. To tak jakby twierdzić, że tygrysy są na tyle zagrożone, że należy je ściśle chronić, ale nie na tyle, żeby nie mieć z nich dywaników w salonach. Nie da się po prostu prezentować obu powyższych stanowisk, aby nie popaść ze sobą w wewnętrzną sprzeczność.
W warunkach powyższej sprzeczności założeń, zrodziła się ustawa.
Już sam powyższy fakt, przesądza o jej niezgodności z prawem. Jeżeli bowiem zachodzą wszelkie warunki do wprowadzenia stanu klęski żywiołowej, a zapada decyzja, że stan ten nie zostanie wprowadzony, ale ograniczenia praw i wolności konstytucyjnych zostaną i tak wprowadzone, to ważne wybory nie mogą się w mojej ocenie odbyć. Mamy bowiem do czynienia z sytuacją braku formalnego stanu klęski żywiołowej, ale materialnym wprowadzeniem takiego stanu. Obecnie, tak samo, jak w przypadku formalnego wprowadzenia stanu klęski żywiołowej kandydaci, zasadniczo, nie mogą prowadzić kampanii wyborczej i nawet nie powinni jej teraz prowadzić. W związku z tym, stosując wprost normy Konstytucji (do czego podstawą jest art. 8 ust. 2 Konstytucji), należy dojść do wniosku że skoro w sytuacji formalnego wprowadzenia stanu klęski żywiołowej, w okresie tego stanu oraz ciągu 90 dni po jego zakończeniu, nie można przeprowadzić wyborów prezydenckich, to tym bardziej nie można ich przeprowadzić, jeżeli niezgodnie z prawem nie wprowadzono tego stanu, a i tak ograniczono prawa i wolności konstytucyjne, tak jakby stan ten został wprowadzony.

Powszechność i tajność

Zgodnie z art. 127 ust. 1 Konstytucji wybory Prezydenta powinny być powszechne, równe, bezpośrednie i powinny cechować się tajnością głosowania. 
Zgodnie z art. 62 ust. 1 Konstytucji każdy obywatel polski ma czynne prawo wyborcze czyli prawo udziału w referendum oraz prawo wybierania Prezydenta Rzeczypospolitej, posłów, senatorów i przedstawicieli do organów samorządu terytorialnego, jeżeli najpóźniej w dniu głosowania kończy 18 lat i nie został prawomocnie ubezwłasnowolniony lub pozbawiony praw publicznych albo wyborczych. Prawo to nie jest zatem uzależnione od miejsca zamieszkania.
Bezpośredniość głosowania oznacza w skrócie, że nie głosujemy przez elektorów, tylko wprost na kandydatów. Natomiast równość, że każdy ma tyle samo głosów (równość formalna) oraz, że głos każdej osoby ma taką samą wagę (równość materialna). Powyższe cechy posiadałyby raczej wybory przeprowadzone na podstawie ustawy.
Jednakże w mojej ocenie nie byłyby one powszechne i nie byłoby tajności głosowania.
W pewnym skrócie procedura wyborów na podstawie ustawy miałaby wyglądać jak poniżej:
  • wybory przeprowadzone byłyby wyłącznie korespondencyjnie (art. 2 ust. 1 ustawy),
  • wyborcom w kraju dostarczane miałyby być pakiety wyborcze składające się z: koperty zwrotnej, karty do głosowania, koperty na kartę do głosowania, instrukcji głosowania korespondencyjnego, oświadczenia o osobistym i tajnym oddaniu głosu na karcie do głosowania (dalej jako: oświadczenie) (art. 3 ustawy),
  • wyborcy za granicą musieliby zgłosić zamiar głosowania korespondencyjnego właściwemu konsulowi do 14 dnia przed dniem wyborów (art. 7 ust. 1 ustawy),
  • aby oddać głos wyborca musiałby wypełnić kartę do głosowania i włożyć ją do koperty na kartę do głosowania, podpisać czytelnie oświadczenie - podając imię, nazwisko i numer PESEL, włożyć kopertę na kartę do głosowania oraz oświadczenie do koperty zwrotnej oraz wrzucić ją do specjalnie przygotowanej do tego celu nadawczej skrzynki pocztowej (art. 5 ust. 1 i 2 ustawy),
  • po oddaniu głosu, koperty na karty do głosowania byłyby wyjmowane z kopert zwrotnych i przekazywane do gminnej obwodowej komisji wyborczej i bez otwierania wrzucane do urny wyborczej (art. 5 ust. 4 ustawy),
  • koperty na kartę do głosowania nie wrzucałoby się do urny, a kartę uważałoby się za nieważną i nie brało się jej pod uwagę przy ustalaniu wyników głosowania w gminie, między innymi jeżeli: w kopercie zwrotnej brak byłoby podpisanego oświadczenia lub na oświadczeniu nie byłoby imienia i nazwiska lub numeru PESEL albo jeżeli dane te byłyby nieczytelne (art. 5 ust. 5 pkt. 1 i 2),
  • nie wiadomo co miałoby się dziać z podpisanymi oświadczeniami.
Jak zatem widać z powyższego nie byłoby mowy o powszechności wyborów, albowiem obywatele polscy mieszkający za granicą nie braliby co do zasady udziału w takich wyborach. Aby wziąć udział w wyborach musieliby oni bowiem dopiero zgłosić zamiar głosowania korespondencyjnego i to na minimum 14 dni przed dniem wyborów (co może okazać się zupełnie niemożliwe jeżeli ustawa zostałaby późno uchwalona i opublikowana w Dzienniku Ustaw). Zupełnie nie wiadomo również, jak w wyborach mieliby wciąć udział ci obywatele, którym nie można byłoby dostarczyć pakietów wyborczych - na przykład z uwagi na przebywanie poza miejscem będącym adresem korespondencyjnym (choćby w szpitalu czy na statku lub na platformie wiertniczej). Powszechność wyborów przekreślałoby również to, że aby oddać ważny głos należałoby czytelnie wpisać w oświadczeniu swoje imię, nazwisko i numer PESEL. Tym samym wszystkie osoby, które nie byłyby w stanie tego zrobić - a jest mnóstwo osób starszych i schorowanych, dla których byłoby to niemożliwe, nie mówiąc już o osobach niepiśmiennych, nie mogłyby wziąć udziału w głosowaniu.
Oczywiście nie byłoby również mowy o tajności głosowania - jeżeli bowiem w jednej kopercie miałyby się znaleźć koperta z głosem oraz oświadczenie z imieniem, nazwiskiem i numerem PESEL, to absolutnie nie można mowić o żadnej tajności głosowania. Każda osoba dysponująca wskazaną kopertą bez trudno mogłaby bowiem ustalić kto i jak głosował, nie mówiąc już o tym, że mogłaby doprowadzić do unieważnienia głosu, choćby przez zamazanie imienia, nazwiska lub numeru PESEL. W ten sposób spodziewając się kto i jak może głosować, można byłoby bez trudu manipulować głosowaniem i pozyskiwać informację o tym, kto i jak głosował. W tradycyjnym głosowaniu jest to niemożliwe.
Z uwagi na powyższe - naruszenie zasady powszechności wyborów o oraz tajności głosowania, wybory przeprowadzone na podstawie ustawy byłyby w mojej ocenie niezgodne z Konstytucją

Cisza legislacyjna

W Konstytucji jest taka norma, bardzo ważna, która pomimo swojej lakoniczności zawiera w sobie całe mnóstwo innych norm, których istnienie i przestrzeganie warunkuje zgodność lub niezgodność określonych zachowań z Konstytucją. Mowa tutaj oczywiście o art. 2 Konstytucji, zgodnie z którym:
Rzeczpospolita Polska jest demokratycznym państwem prawnym, urzeczywistniającym zasady sprawiedliwości społecznej.
Przez cały okres obowiązywania Konstytucji Trybunał Konstytucyjny wypracował potężny dorobek, wskazujący i wykazujący, jakie zachowania są zgodne z powyższą normą, a jakie nie. Te drugie zachowania nie mogą być i nie są tolerowane w polskim porządku prawnym. W powyższy sposób Trybunał Konstytucyjne ze wskazane wyżej normy ogólnej wyinterpretował (odczytał) bardzo dużo norm szczegółowych, często czyniąc to wielostopniowo (z podstawowej normy, norma bardziej szczegółowa, ale na tyle ogólna, że zawiera w sobie jeszcze normy bardziej szczegółowe).
I tak z powyższej normy Trybunał Konstytucyjny wyinterpretował między innymi obowiązywanie w Polsce zasad prawidłowej legislacji, do których zaliczają się między innymi zasada odpowiednio długiego vacatio legis (czyli okresu pomiędzy ogłoszeniem ustawy, a jej wejściem w życie) oraz w przypadku niektórych ustaw zasada tak zwanej ciszy legislacyjnej. Ta druga zasada odnosi się do ustaw zmieniających w istotny sposób zasady przeprowadzenia wyborów i zgodnie z nią, do zmian takich nie może dojść na mniej niż 6 miesięcy przed wyborami. Chodzi o to, że jeżeli w istotny sposób mają się zmienić zasady przeprowadzenia wyborów, to może do tego dojść tylko wcześniej, aniżeli na 6 miesięcy przed wyborami. W okresie 6 miesięcy poprzedzających wybory do żadnych takich zmian nie może dojść - obowiązuje okres ciszy legislacyjnej. Używając języka sportowego - nie zmienia się zasad gry w jej trakcie. Trybunał Konstytucyjny uznaje przy tym (jak dotąd), że do istotnych zmian należą takie, które przykładowo dotyczą przebiegu głosowania, wyznaczania okręgów wyborczych, progów wyborczych czy algorytmów wykorzystywanych do ustalania wyników wyborów. 
Od razu należy sobie powiedzieć, że przepisy ustawy stanowią nie tylko istotną, ale wręcz rewolucyjną zmianę zasad przeprowadzania wyborów prezydenckich, albowiem całkowicie zmieniają sposób oddawania głosów, eliminując bezpośrednie oddawanie głosów na rzecz korespondencyjnego ich oddawania i to w sposób mający istotny wpływ na ocenę powszechność wyborów i tajność głosowania.
Co więcej, zasadę ciszy wyborczej należy rozumieć takim sposób, że okres 6 miesięcy jest absolutnym minimum oraz że powinien być on liczony od momentu wejścia w życie przepisów zmieniających, do momentu podjęcia pierwszej czynności związanej z organizacją wyborów - czyli zasadniczo do momentu wyznaczenia terminu wyborów. Oznacza to, że pomiędzy wejściem w życie zmian dotyczących wyborów, a wyznaczeniem dnia, w którym odbędzie się głosowanie, powinno upłynąć minimum 6 miesięcy. 
W orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego słusznie wskazano przy tym, że w przypadku tak zwanych ustaw wyborczych zasada ciszy legislacyjnej jest dużo ważniejsza niż zasada odpowiednio długiego vacatio legis. Innymi słowy vacatio legis może być krótkie, jeżeli tylko zmiany zasad przeprowadzania wyborców nastąpią na conajmniej 6 miesięcy przed wyborami, których dotyczą.
Trybunał Konstytucyjny wypowiadał się na powyższy temat w wielu swoich orzeczeniach. Jednak jeden z ciekawszych wywodów zawarty został w uzasadnieniu wyroku z dnia 20 lipca 2011 roku, sygnatura akt: K 9/11 (podkreślenia własne):
Odnosząc się do pierwszego z tych zarzutów, należy zauważyć, że wnioskodawca nie kwestionuje konstytucyjności art. 1 PWKodeksWyb, czyli przepisu wyznaczającego sześciomiesięczny okres spoczywania kodeksu wyborczego po jego ogłoszeniu (vacatio legis). Zarzut wnioskodawcy dotyczy naruszenia przez ustawodawcę sześciomiesięcznego okresu tzw. ciszy legislacyjnej, w czasie którego nie mogą być dokonywane istotne zmiany prawa wyborczego mające zastosowanie do wyborów zarządzonych przed upływem tego okresu. Trybunał wyraźnie te dwie instytucje rozróżnił w wyroku z 28 października 2009 r., sygn. KP 3/09, w którym stwierdził: „Okres vacatio legis dotyczy momentu, od którego prawo może być stosowane. Wyznacza ono moment jego wejścia w życie. (…) Natomiast wymóg sześciomiesięcznego okresu niedokonywania „istotnych zmian” w prawie wyborczym dotyczy w istocie najpóźniejszego momentu uchwalenia norm prawa wyborczego z uwagi na datę planowanych wyborów. Obydwa wymogi mają oparcie na zasadzie demokratycznego państwa prawa i zarazem z niej wynikają. Standard zachowania odpowiedniej vacatio legis jest silnie zakorzeniony w orzecznictwie Trybunału, sięgającym jeszcze okresu przedkonstytucyjnego. Natomiast wymóg zachowania okresu wyłączenia prawa wyborczego spod dokonywania w nim "zmian istotnych" przed samą datą przeprowadzenia wyborów wynika z orzecznictwa Trybunału Konstytucyjnego z okresu po 2000 r., odpowiadającego na uchybienia związane ze zm. prawa wyborczego tuż przed wyborami. Został on wprowadzony niedawno, w powiązaniu z soft law Rady Europy, w celu zapobieżenia zmianom prawa wyborczego w ostatniej chwili i dla poszanowania praw podmiotowych”. Choć dochowanie odpowiedniej vacatio legis ustawy wyborczej nie jest w niniejszej sprawie kwestionowane, Trybunał uznał za wskazane przypomnienie najważniejszych ustaleń, jakie w tym zakresie poczynił w swoim orzecznictwie. Mają one bowiem istotne znaczenie dla rozpatrzenia zarzutu naruszenia przez ustawodawcę okresu sześciomiesięcznej ciszy legislacyjnej. Obie te instytucje, choć różne, są jednak ze sobą powiązane. Trybunał wielokrotnie stwierdzał, że Konstytucja nie określa expressis verbis optymalnego momentu wejścia w życie ustawy wyborczej (zob. wyrok o sygn. K 31/06, KP 3/09). Wyznaczenie właściwej vacatio legis należy do ustawodawcy, który powinien umożliwić wszystkim uczestnikom procesu wyborczego zapoznanie się z nowymi regulacjami i dostosowanie swoich działań do zmieniającego się stanu prawnego. Również w orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego nie został dotychczas precyzyjnie zdekodowany standard „spoczywania ustawy” w odniesieniu do prawa wyborczego, co zostało wyraźnie podkreślone we wspomnianych wyżej wyrokach o sygn. K 31/06 i KP 3/09. Punktem odniesienia dla ustawodawcy wyznaczającego okres vacatio legis ustawy wyborczej powinna być reguła ogólna zawarta w art. 4 ust. 1 ustawy z dnia 20 lipca 2000 r. o ogłaszaniu aktów normatywnych i niektórych innych aktów prawnych (Dz.U. z 2010 r. Nr 17, poz. 95, ze zm.), z której wynika, że ustawa - co do zasady - wchodzi w życie po upływie 14 dni od jej ogłoszenia, chyba że określa się w niej dłuższy termin. W wypadku ustaw, które wprowadzają istotną zmianę prawa wyborczego, okres vacatio legis ma - w pewnym sensie - drugorzędne znaczenie, bo ustawy takie, niezależnie od tego, kiedy wejdą w życie, nie mogą być stosowane do wyborów zarządzonych przed upływem sześciu miesięcy od ich uchwalenia. Stąd w wyroku o sygn. KP 3/09 Trybunał nie stwierdził niekonstytucyjności czternastodniowego terminu wejścia w życie nowelizacji ordynacji do Parlamentu Europejskiego, biorąc pod uwagę to, że wybory do Parlamentu Europejskiego odbyły się przed ogłoszeniem wyroku Trybunału, zaś kwestionowana nowelizacja znajdzie zastosowanie dopiero do następnych wyborów zarządzonych po zakończeniu kadencji tego organu. Oceniając vacatio legis ustaw wyborczych, Trybunał musi również brać pod uwagę skutki swojego orzeczenia w odniesieniu do rozpoczętego procesu wyborczego. Z tego względu w wyroku o sygn. K 31/06, choć negatywnie ocenił skrócenie do sześciu dni vacatio legis nowelizacji ordynacji samorządowej, to jednak nie stwierdził jej niekonstytucyjności z uwagi na konsekwencje prawne ewentualnego wyeliminowania z porządku prawnego zakwestionowanych przepisów. Od nakazu zachowania odpowiedniej vacatio legis należy odróżnić zakaz naruszania przez ustawodawcę okresu wyłączenia prawa wyborczego spod przeprowadzania w nim zmian, które na gruncie orzecznictwa konstytucyjnego kwalifikowane są jako „zmiany istotne”. Naruszenie tego właśnie zakazu kwestionuje wnioskodawca w niniejszej sprawie. Dla rozpatrzenia tego zarzutu istotne znaczenie ma zdefiniowanie pojęcia „istotnej zmiany” prawa wyborczego. W wyroku o sygn. K 31/06 Trybunał za „najbardziej istotne elementy” prawa wyborczego uznał sposób wyznaczania okręgów wyborczych, stosowane progi wyborcze oraz algorytmy wykorzystywane do ustalania wyników wyborów. Wskazał bowiem, że są to czynniki, które istotnie wpływają na ostateczny wynik wyborczy. Z kolei w wyroku o sygn. KP 3/09 Trybunał stwierdził, że „"Istotną zmianą" w prawie wyborczym jest taka, która w wyraźny sposób wpływa na przebieg głosowania i jego wyniki i która w związku z tym wymaga uprzedzenia adresatów normy prawnej o jej wprowadzeniu. Dla oceny "istotności zmiany" znaczenie ma (…) ocena głębokości ingerowania przez nową regulację w istniejący system wyborczy. Im dana zmiana sięga głębiej w przebieg głosownia, tym okres "adaptacji" do niej po stronie wyborców, jak i organów przeprowadzających wybory musi być odpowiednio dłuższy”. W obu wskazanych wyżej wyrokach Trybunał stwierdził, że „swoistym minimum minimorum powinno być uchwalanie istotnych zmian w prawie wyborczym co najmniej sześć miesięcy przed kolejnymi wyborami, rozumianymi nie tylko jako sam akt głosowania, lecz także jako całość czynności objętych tzw. kalendarzem wyborczym. Ewentualne wyjątki od tak sformułowanego wymiaru niedokonywania zmian w prawie wyborczym mogłyby wynikać jedynie z nadzwyczajnych okoliczności o charakterze obiektywnym”. Nie ma wątpliwości, że kodeks wyborczy zawiera istotne zmiany prawa wyborczego w znaczeniu wyżej wskazanym. W związku z tym nie powinien on znaleźć zastosowania do wyborów, które zostałyby zarządzone przed upływem 6 miesięcy od jego ogłoszenia. W wyroku o sygn. KP 3/09 Trybunał stwierdził bowiem, że okres ciszy legislacyjnej powinien być liczony „do daty podjęcia pierwszej czynności wyborczej, tj. do wydania postanowienia o zarządzeniu danych wyborów”. [...] De lege ferenda Trybunał pragnie jednak zauważyć, że okres sześciu miesięcy wyłączenia prawa wyborczego od dokonywania w nim istotnych zmian przed wyborami jest okresem minimalnym i ustawodawca każdorazowo powinien dążyć do jego maksymalizacji. Komisja Rady Europy na Rzecz Demokracji przez Prawo (Komisja Wenecka) we wspomnianej wcześniej opinii nr 190/2002 z 5 lipca 2002 r. zaleciła państwom członkowskim w pkt II.2.b, że „Zasadnicze elementy prawa wyborczego, w szczególności przepisy ogólne prawa wyborczego, skład komisji wyborczych oraz wytyczenie granic okręgów wyborczych, nie powinny podlegać zmianom na nie później niż rok przed wyborami lub powinny być określone w konstytucji albo w akcie prawa wyższym niż ustawa zwykła”. Zalecenia zawarte w tym akcie, choć należy on do soft law i nie wiąże Polski jak ratyfikowana umowa międzynarodowa, nie mogą być ignorowane w procesie stanowienia prawa wyborczego przez państwa członkowskie Rady Europy.
Mając powyższe na uwadze, należy zauważyć, że w przypadku ustawy nie mamy do czynienia z żadnym okresem ciszy legislacyjnej, albowiem ustawa jeżeli zostanie przyjęta i opublikowana w Dzienniku Ustaw, to nastąpi to już po wyznaczeniu dnia, w którym ma odbyć się głosowanie.
Rzecz jasna nie ma również żadnych obiektywnych powodów do tego, aby w tym konkretnym przypadku całkowicie zignorować okres ciszy legislacyjnej. Skoro bowiem nawet w przypadku formalnego wprowadzenia stanów nadzwyczajnych wybory ulegają przesunięciu, a nie ma regulacji nakazującej przeprowadzić je w sposób korespondencyjny lub w inny w okresie stanu nadzwyczajnego lub bezpośrednio po nim, to tym bardziej bez formalnego wprowadzenia takiego stanu nadzwyczajnego, nie ma żadnego powodu, do tego aby zmieniać w rewolucyjny sposób zasady przeprowadzenia wyborów tylko po to, aby przeprowadzić je bezpiecznie (zgodnie z twierdzeniem wnioskodawcy ustawy, bo co do tego istnieją przecież również uzasadnione wątpliwości) w wyznaczonym terminie. 
Zresztą jeżeli wyborów nie można przeprowadzić bezpiecznie w uprzednio wyznaczonym terminie z uwagi na szczególne zagrożenie (a takie jest założenie ustawy), to jest to ewidentna przesłanka do tego, aby wprowadzić stan klęski żywiołowej, co doprowadziłoby do automatycznego przesunięcia terminu wyborów na okres po upływie 90 dni od ustania stanu takiego szczególnego zagrożenia. Tym samym wybory mogą i powinny odbyć się na dotychczasowych zasadach, bez konieczności całkowitego ingerowania zasady ciszy legislacyjnej, tyle tylko że po ustaniu stanu zagrożenia.
Oczywiście całkowite zignorowanie zasady ciszy legislacyjnej, to kolejna przesłanka do uznania, że jeżeli dojdzie do przeprowadzenia wyborów na podstawie ustawy, to nie powinny one zostać uznane za ważne.
Autor:
Obraz

Koronawirus - ograniczenia wprowadzone w dniu 31 marca 2020 roku

Koronawirus - ograniczenia wprowadzone w dniu 31 marca 2020 roku

Dzisiejszy post dotyczy ograniczeń wprowadzonych w dniu 31 marca 2020 roku, rozporządzeniem Ministra Zdrowia z dnia 31 marca 2020 roku w sprawie ustanowienia określonych ograniczeń, nakazów i zakazów w związku z wystąpieniem stanu epidemii (Dziennik Ustaw z 2020 roku, pozycja 566, dalej jako rozporządzenie), z uwzględnieniem zmian wprowadzonych rozporządzeniem tego ministra z dnia 1 kwietnia 2020 roku (Dziennik Ustaw z 2020 roku, pozycja 577).
W chwili obecnej mamy do czynienia z prawdziwym zalewem regulacji prawnych nakładających ograniczenia naszych praw i wolności. Wszystkie one są wprowadzane rozporządzeniami, bez wprowadzenia stanu nadzwyczajnego (na przykład stanu klęski żywiołowej). Mamy zatem do czynienia z sytuacją bezprecedensową. W dzisiejszym wpisie skupie się jednak na samej treści ograniczeń, pomijając ocenę ich konstytucyjności.
Ograniczenia i zakazy wprowadzone rozporządzeniem są podobne do tych, które zostały wprowadzone poprzednimi regulacjami, z tym że są dalej idące. Ograniczenia obowiązują od dnia 31 marca 2020 roku lub od dnia 1 kwietnia 2020 roku do odwołania.
ograniczenia przemieszczania się
 
Transport kolejowy - wstrzymano możliwość przekraczania granicy Polski (§2 ust. 1).
 
Powrót do Polski innym transportem niż kolejowy - wprowadzono obowiązek poinformowania funkcjonariusza Straży Granicznej o adresie miejsca zamieszkania lub pobytu, w którym powracająca osoba będzie odbywać obowiązkową kwarantannę oraz o swoim numerze telefonu (§2 ust. 2 pkt 1). Dane te są przekazywane w wersji elektronicznej do systemu teleinformatycznego prowadzonego przez Ministra Zdrowia oraz w wersji papierowej w postaci kart lokalizacyjnych do wojewodów. Następnie dane są przekazywane Państwowej Inspekcji Sanitarnej, Narodowemu Funduszowi Zdrowia, Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych, Kasie Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego, wojewodom, Policji, Systemowi Wspomagania Dowodzenia Państwowego Ratownictwa Medycznego i operatorowi pocztowemu. 
 
Wprowadzono również obowiązek odbycia 14 dniowej kwarantanny (§2 ust. 2 pkt 2). UWAGA: obowiązek odbycia kwarantannym wreszcie dotyczy również osób wspólnie zamieszkujących lub gospodarujących (§4).
 
Obowiązek podania danych kontaktowych i odbycia kwarantanny nie dotyczy (§2 ust. 8 i 9):
 
przekraczania granicy Rzeczypospolitej Polskiej w ramach wykonywania czynności zawodowych przez:
 
  • załogę statku powietrznego,
  • rybaków lub marynarzy w tym także marynarzy po upływie okresu pracy na statku schodzących ze statku w polskim porcie celem bezzwłocznej repatriacji,
  • członków załogi w żegludze śródlądowej,
  • załogę statku w rozumieniu przepisów o bezpieczeństwie morskim,
  • kierowców wykonujących przewóz drogowy w ramach międzynarodowego transportu drogowego lub międzynarodowego transportu kombinowanego,
  • kierowców wykonujących przewóz drogowy w ramach międzynarodowego transportu drogowego lub międzynarodowego transportu kombinowanego powracających z zagranicy innymi środkami transportu niż pojazd, którym jest wykonywany transport drogowy w celu odbioru odpoczynku lub po odebraniu za granicą odpoczynku,
  • obsadę pociągu oraz innych pracowników niezbędnych do wykonywania usług przewozu towarowego w ramach międzynarodowego transportu kolejowego, wykonujących czynności zawodowe w Rzeczypospolitej Polskiej lub państwie sąsiadującym, na podstawie listy stanowiącej wykaz tych osób przekazanej przez przewoźnika do Prezesa Urzędu Transportu Kolejowego,
  • kierowców wykonujących przewóz drogowy pojazdami samochodowymi lub zespołami pojazdów o dopuszczalnej masie całkowitej nieprzekraczającej 3,5 tony w transporcie drogowym rzeczy oraz niezarobkowym przewozie drogowym rzeczy, 
 
przekraczania granicy w celu prac w gospodarstwie rolnym, które znajduje się po obu stronach tej granicy;
 
żołnierzy Sił Zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej lub żołnierzy wojsk sojuszniczych, funkcjonariuszy Policji, Straży Granicznej, Państwowej Straży Pożarnej oraz Służby Ochrony Państwa, wykonujących zadania służbowe,
 
członków misji dyplomatycznych, urzędów konsularnych i przedstawicieli organizacji międzynarodowych, także członków ich rodzin, którzy przekraczają tę granicę w celu odbycia tranzytu do innego państwa, trwającego nie dłużej niż 24 godziny liczone od momentu przekroczenia granicy Rzeczypospolitej Polskiej.
 
 
Państwowy inspektor sanitarny właściwy ze względu na miejsce zamieszkania lub pobytu, w których ma być obowiązkowa kwarantanna lub inny upoważniony przez Głównego Inspektora Sanitarnego państwowy inspektor sanitarny, w uzasadnionych przypadkach może zdecydować o skróceniu lub zwolnieniu z obowiązku odbycia kwarantanny (§2 ust. 10).
 
Osoba odbywająca kwarantannę ma obowiązek poinformowania pracodawcy o jej odbywaniu. Informację tę przekazuje się za pośrednictwem systemów teleinformatycznych lub systemów łączności, w tym przez telefon (§3 ust. 2).
 
UWAGA: wypłata wynagrodzenia dla osoby odbywającej kwarantannę lub świadczenia pieniężnego z tytułu choroby określonego została uzależniona od złożenia przez osobę odbywającą kwarantannę pisemnego oświadczenia o odbyciu kwarantanny (§3 ust. 3). Oświadczenie składane jest pracodawcy lub Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych (dalej jako: ZUS) w terminie 3 dni roboczych od dnia zakończenia obowiązkowej kwarantanny. Oświadczenie może być złożone za pośrednictwem systemów telefinformatycznych lub systemów łączności. Oświadczenie powinno zawierać: dane osobowe (imię i nazwisko, numer PESEL, serię i numer paszportu jeżeli był okazywany Straży Granicznej), dzień rozpoczęcia i zakończenia kwarantanny, podpis. Zarówno pracodawca, jak i ZUS mogą wystąpić do Państwowej Inspekcji Sanitarnej  o zweryfikowanie oświadczenia. Takie wystąpienie wymaga uzasadnienia, co oznacza, że muszę występować w tym względzie uzasadnione wątpliwości. 

Ogólny zakaz przemieszczania się - do dnia 11 kwietnia 2020 roku funkcjonuje ogólny zakaz przemieszczania się na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, z wyjątkiem przemieszczania się danej osoby w celu  

  • wykonywania czynności zawodowych lub zadań służbowych, lub pozarolniczej działalności gospodarczej, lub prowadzenia działalności rolniczej lub prac w gospodarstwie rolnym, oraz zakupu towarów i usług z tym związanych,
  • zaspokajania niezbędnych potrzeb związanych z bieżącymi sprawami życia codziennego, w tym uzyskania opieki zdrowotnej lub psychologicznej, tej osoby, osoby jej najbliższej w rozumieniu art. 115 § 11 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 roku – Kodeks karny (Dz. U. z 2019 r. poz. 1950 i 2128), a jeżeli osoba przemieszczająca się pozostaje we wspólnym pożyciu z inną osobą – także osoby najbliższej osobie pozostającej we wspólnym pożyciu, oraz zakupu towarów i usług z tym związanych;
  • wykonywania ochotniczo i bez wynagrodzenia świadczeń na rzecz przeciwdziałania skutkom COVID-19, w tym w ramach wolontariatu;
  • sprawowania lub uczestniczenia w sprawowaniu kultu religijnego, w tym czynności lub obrzędów religijnych,
  • wykonywania czynności związanych z realizacją zadań określonych w prawie łowieckim oraz zakupu towarów i usług z nimi związanych.

 O ile punkt 1, 4 i 5 są mniej więcej zrozumiałe, o tyle punkt 2 jest mocno niedookreślony.

W przypadku punktu 2 wiadomo, że przez osobę najbliższą należy rozumieć małżonka, wstępnego, zstępnego, rodzeństwo, powinowatego w tej samej linii lub stopniu, osobę pozostająca w stosunku przysposobienia oraz jej małżonka, a także osobę pozostająca we wspólnym pożyciu. Nie wiadomo jednak czym są niezbędne potrzeby i to jeszcze związane z bieżącymi sprawami życia codziennego. Jak na przepis ograniczający konstytucyjną wolność poruszania się (art. 52 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej), mamy tutaj do czynienia z wyjątkowym brakiem precyzji pozostawiającym pole do różnych interpretacji. Pominąwszy w tym miejscu, że omawiam przepisy rozporządzenia, które ograniczają konstytucyjną wolność (co samo w sobie nie powinno mieć miejsca, bo okraczenia są dopuszczalne tylko w ustawie - art. 31 ust. 3 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej), należy wskazać, iż dla każdego inne są niezbędne potrzeby i inne są bieżące sprawy życia codziennego o ile w ogóle powyższe kategorie potrzeb i spraw da się dla danej osoby określić. Bo czy bieżącą sprawą życia codziennego będzie na przykład zakup szynki, w s w której do przeżycia można kupić chleb i masło? Nie mówiąc już o tym czy kupno takiej szynki będzie zaspokajało jeszcze niezbędną potrzebę, czy może już zbędną - nawet jeżeli uznać, że będzie to potrzeba związana z bieżącymi sprawami życia codziennego. A co jeżeli szynkę zastąpimy piwem lub winem? Takie i podobne pytania będą sobie musiały stawiać organy stosujące na codzień omawiane przepisy, a w ich przypadku niezwykle istotna powinna być szybkość działania (egzekwowania). Nie bardzo wiadomo również, jak do omawianych określeń ma się choćby bieganie w parku (czy też spacer), które sam Minister Zdrowia (którego zaangażowanie i wysiłek szanują) na konferencji w dniu 24 marca 2020 roku określił jako jak najbardziej dopuszczalne. Bo czy takie bieganie lub spacer ma na celu zaspokojenie niezbędnej potrzeby, a jeżeli tak to jakiej? Nie wiadomo również w jaki sposób tego rodzaju potrzeba miałaby być związana z bieżącymi sprawami życia codziennego. Wydaje się zatem, że w omawianym zakresie należy się po prostu kierować zdrowym rozsądkiem, licząc na to, że organy egzekwujące prawo będą miały zbieżną ocenę z naszą własną. 

Nie bardzo wiadomo również co należy rozumieć przez świadczenia na rzecz przeciwdziałania skutkom COVID-19. Na dzień dzisiejszy nie bardzo wiemy jakie mogą być skutki COVID-19, trudno zatem ustalić jakie konkretnie świadczenia będą świadczeniami na rzecz przeciwdziałania tym skutkom.

W §18 ustawa zawiera nakazy określonego sposobu poruszania się. I tak:

Jeżeli przemieszczanie się następuje pieszo - jednocześnie mogą się poruszać dwie osoby w odległości nie mniejszej niż 2 metry od siebie, chyba że zachowanie tej odległości nie jest możliwe ze względu na opiekę nad dzieckiem do ukończenia 13 roku życia, osobą z orzeczeniem niepełnosprawności lub osobą z orzeczeniem o potrzebie kształcenia specjalnego lub osobą, która ze względu na stan zdrowia nie może poruszać się samodzielnie.

UWAGA: Tutaj mamy prawdziwego potwora prawniczego. Pamietajmy bowiem, że ograniczenie dotyczy przemieszczania się na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Oznacza to, że powyższe ograniczenie odnosi się do przemieszczania się pieszo na całym obszarze Rzeczypospolitej Polskiej. Oznacza to, że na całym obszarze Rzeczypospolitej Polskiej jednocześnie mogą się poruszać tylko dwie osoby, ale muszą być w odległości nie mniejszej niż 2 metry od siebie - czyli może to być odległość na przykład 100 lub 200 kilometrów, ale zawsze tylko dwie osoby jednocześnie na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej.

Jeżeli przemieszczanie się następuje środkami publicznego transportu zbiorowego oraz pojazdami samochodowymi przeznaczonymi konstrukcyjnie do przewozu więcej niż 9 osób łącznie z kierowcą - danym środkiem lub pojazdem można przewozić, w tym samym czasie, nie więcej osób, niż wynosi połowa miejsc siedzących.

 Ponadto:

  • przemieszczanie się osoby do ukończenia 18 roku życia jest możliwe wyłącznie pod opieką osoby sprawującej władzę rodzicielską, opiekuna prawnego albo innej osoby dorosłej,
  • zakazuje się korzystania z rowerów miejskich dostępnych publicznie.
 
Do dnia 11 kwietnia 2020 roku (§17) wprowadzono zakaz korzystania z pełniących funkcje publiczne i pokrytych roślinnością terenów zieleni, w szczególności: parków, zieleńców, promenad, bulwarów, ogrodów botanicznych, zoologicznych, jordanowskich i zabytkowych, a także plaż. Zakaz ten nie dotyczy:
  • wykonywania czynności zawodowych, zadań służbowych lub pozarolniczej działalności gospodarczej na podstawie umów zawartych w tym zakresie,
  • działań wynikających z konieczności ochrony zdrowia i życia ludzi oraz, wobec braku innych rozwiązań, zapewnienia bezpieczeństwa powszechnego lub ochrony interesu publicznego,
  • wykonywania ochotniczo i bez wynagrodzenia świadczeń na rzecz przeciwdziałania skutkom COVID-19, w tym w ramach wolontariatu.
ograniczenia dotyczące obrotu lub używania określonych przedmiotów:
Respiratory i kardiomonitory - obowiązuje zakaz wywozu lub zbywania poza terytorium Polski (§6). 
Inne przedmioty - wprowadzono obowiązek poinformowania właściwego wojewody na co najmniej 36 godziny przed zamiarem wywozu lub zbycia poza terytorium Rzeczypospolitej Polskiej następujących przedmiotów: gogli ochronnych, kombinezonów typu TYVEK, masek typu FFP2/FFP3, maseczek chirurgicznych, ochraniaczy na buty (obuwie), rękawiczek lateksowych, rękawiczek nitrylowych, środków do dezynfekcji rąk, powierzchni i pomieszczeń. Wojewoda przekazuje te informacje ministrowi właściwemu do spraw zdrowia (§7).
Oczywiście obowiązek poinformowania na 36 godzin przed zamiarem jest absurdalny, albowiem jeżeli informujemy, to znaczy, że mamy już zamiar, a tym samym naruszamy obowiązek poinformowania na 36 godzin przed zamiarem. Dlatego obowiązek ten należy odczytywać w taki sposób, że informacja powinna nastąpić na 36 godzin przed zamierzonym terminem wywozu lub zbycia.
ograniczenia dotyczące prowadzenia działalności:
Wprowadzono zakaz lub ograniczenie prowadzenia następującej działalności (§8, §9):
    • polegającej na przygotowywaniu i podawaniu posiłków i napojów gościom siedzącym przy stołach lub gościom dokonującym własnego wyboru potraw z wystawionego menu, spożywanych na miejscu (ujętej w Polskiej Klasyfikacji Działalności w podklasie 56.10.A), z wyłączeniem realizacji usług polegających na przygotowywaniu i podawaniu żywności na wynos lub jej przygotowywaniu i dostarczaniu oraz działalności restauracyjnej lub barowej prowadzonej w środkach transportu, wykonywanej przez oddzielne jednostki,
    • związanej z organizacją, promocją lub zarządzaniem imprezami, takimi jak targi, wystawy, kongresy, konferencje, spotkania, włączając działalności polegające na zarządzaniu i dostarczaniu pracowników do obsługi terenów i obiektów, w których te imprezy mają miejsce(ujętej w Polskiej Klasyfikacji Działalności w podklasie 82.30.Z),
    • twórczej związanej z wszelkimi zbiorowymi formami kultury i rozrywki(ujętej w Polskiej Klasyfikacji Działalności w dziale 90.0),
    • związanej ze sportem, rozrywkowej i rekreacyjnej (ujętej w Polskiej Klasyfikacji Działalności w dziale 93.0), w szczególności polegającej na prowadzeniu miejsc spotkań, klubów, w tym klubów tanecznych i klubów nocnych oraz basenów, siłowni, klubów fitness,
    • związanej z projekcją filmów lub nagrań wideo w kinach, na otwartym powietrzu lub w pozostałych miejscach oraz działalności klubów filmowych (ujętej w Polskiej Klasyfikacji Działalności w podklasie 59.14.Z),
    • związanej z konsumpcją i podawaniem napojów (ujętej w Polskiej Klasyfikacji Działalności w podklasie 56.30),
    • związanej z prowadzeniem kasyn, z wyłączeniem kasyn internetowych,
    • związanej z fryzjerstwem i pozostałymi zabiegami kosmetycznymi (ujętej w Polskiej Klasyfikacji Działalności w podklasie 96.02.Z),
    • związanej z działalnością salonów tatuażu i piercingu (ujętej w Polskiej Klasyfikacji Działalności w podklasie 96.09.Z),
    • usługowej związanej z poprawą kondycji fizycznej (ujętej w Polskiej Klasyfikacji Działalności w podklasie 96.04.Z),
    • związanej z prowadzeniem usług hotelarskich w rozumieniu art. 3 ust. 1 pkt 8 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 roku o usługach hotelarskich oraz usługach pilotów wycieczek i przewodników turystycznych (Dz. U. z 2019 roku, pozycja 238) - w tym zakresie obowiązuje całkowity zakaz do dnia 11 kwietnia 2020 roku z wyjątkiem zapewnienia miejsca zakwaterowania dla osób: objętych kwarantanną lub izolacją, wykonujących zawód medyczny, w związku z wykonywaniem przez nie czynności zawodowych lub zadań służbowych, lub pozarolniczej działalności gospodarczej, lub prowadzenia działalności rolniczej,
    • działalności bibliotek, archiwów, muzeów oraz pozostałej działalności związanej z kulturą (ujętej w Polskiej Klasyfikacji Działalności w dziale 91.0),
    • w obiektach handlowych o powierzchni sprzedaży powyżej 2000 m2 zakazuje się:
      • prowadzenia działalności usługowej właścicielom lub najemcom powierzchni usługowej, z wyłączeniem właścicieli lub najemców, których przeważająca działalność polega na świadczeniu usług: medycznych, bankowych, pocztowych, ubezpieczeniowych, pralniczych lub gastronomicznych polegających jedynie na przygotowywaniu i dostarczaniu żywności, 
      • prowadzenia handlu detalicznego lub prowadzenia działalności usługowej na wyspach handlowych,
      • handlu detalicznego najemcom powierzchni handlowej, z wyłączeniem właścicieli lub najemców, których przeważająca działalność polega na sprzedaży: żywności, produktów kosmetycznych, artykułów toaletowych, środków czystości, produktów leczniczych, wyrobów medycznych, środków spożywczych specjalnego przeznaczenia żywieniowego, gazet, artykułów budowlanych lub remontowych, artykułów dla zwierząt domowych, paliw.
      • UWAGA: w przypadku obiektów sprzedających żywność lub kosmetyki oraz w placówkach handlowych do dnia 11 kwietnia 2020 roku wprowadzono zasadę, że może w nich przebywać w tym samym czasie nie więcej niż 3 osoby na jedno stanowisko kasowe, z tym że w godzinach 10:00 – 12:00 mogą to być wyłącznie osoby powyżej 65 roku życia, 3 osoby na jedno miejsce prowadzenia sprzedaży – w przypadku handlu na straganie lub targowisku, 3 osoby na jedno stanowisko kasowe – w przypadku stacji paliw płynnych - z wyłączeniem osób stanowiących obsługę tych obiektów, placówek, targowisk oraz straganów,
      • UWAGA: ograniczenia w zakresie dotyczącym osób powyżej 65. roku życia, nie stosuje się, jeżeli wydanie z apteki lub punktu aptecznego produktu leczniczego, wyrobu medycznego lub środka spożywczego specjalnego przeznaczenia żywieniowego innym osobom jest konieczne ze względu na nagłe zagrożenie życia lub zdrowia,
      • UWAGA: osoby przebywające w powyższych miejscach do dnia 11 kwietnia 2020 roku są zobowiązane nosić podczas zakupu towarów lub usług rękawiczki jednorazowe; na obiekty handlowe lub usługowe nałożono obowiązek zapewnienia rękawiczek jednorazowych lub środków do dezynfekcji rąk oraz obowiązek dokonywania po każdym kliencie dezynfekcji stanowiska obsługi lub stanowiska kasowego,
    • organizowania zgromadzeń - do dnia 11 kwietnia 2020 roku całkowity zakaz, a od 12 kwietnia 2020 roku dopuszczalne zgromadzenia w których liczba uczestników zgromadzenia wynosi nie więcej niż 50 osób, wliczając w to organizatora i osoby działające w jego imieniu,
    • imprezy, spotkania i zebrania niezależnie od ich rodzaju - całkowity zakaz, z wyłączeniem spotkań danej osoby z jej osobami najbliższymi lub z osobami najbliższymi osobie, z którą pozostaje we wspólnym pożyciu, UWAGA: tego ograniczenia nie stosuje się do spotkań i zebrań związanych z wykonywaniem czynności zawodowych lub zadań służbowych, lub pozarolniczej działalności gospodarczej, lub prowadzeniem działalności rolniczej lub prac w gospodarstwie rolnym,
    • prowadzenia usług rehabilitacyjnych w ramach prewencji rentowej, o której mowa w art. 69 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 13 października 1998 roku o systemie ubezpieczeń społecznych (Dziennik Ustaw z 2020 r. pozycja 266 i 321) - całkowity zakaz wykonywania usług rehabilitacyjnych realizowanych w ramach zamówień udzielanych przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych,
    • działalności samodzielnych publicznych zakładów opieki zdrowotnej, dla których podmiotem tworzącym jest Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego - nieudzielanie świadczeń opieki zdrowotnej,
    • handlu detalicznego w obiektach handlowych o powierzchni sprzedaży powyżej 2000 m2, w których przeważająca działalność polega na sprzedaży artykułów budowlanych lub remontowych - całkowity zakaz w soboty i w niedziele, do dnia 11 kwietnia 2020 roku, 
    • sprowadzania z zagranicy i wywozu poza granicę Rzeczypospolitej Polskiej oraz przewozu przez terytorium Rzeczypospolitej Polskiej zwłok i szczątków ludzkich,
    • sprawowania kultu religijnego w miejscach publicznych, w tym w budynkach i innych obiektach kultu religijnego - maksymalnie 5 uczestników, oprócz osób sprawujących kult religijny lub osób dokonujących pochowania, lub osób zatrudnionych przez zakład lub dom pogrzebowy w przypadku pogrzebu, ale UWAGA: od 12 kwietnia 2020 roku liczba ta wzrasta do 50 osób,
    • urzędy administracji publicznej lub jednostki organizacyjne wykonujące zadania o charakterze publicznym - kierownik urzędu administracji publicznej lub kierujący jednostką organizacyjną wykonującą zadania o charakterze publicznym może zadecydować o ograniczeniu polegającym na wykonywaniu wyłącznie zadań niezbędnych do zapewnienia pomocy obywatelom oraz określonych zadań w sposób wyłączający bezpośrednią obsługę interesantów.
W okresie do dnia 11 kwietnia 2020 roku zakłady pracy (czyli pracodawcy) są obowiązane zapewnić osobom zatrudnionym niezależnie od podstawy zatrudnienia rękawiczki jednorazowe lub środki do dezynfekcji rąk oraz odległość pomiędzy stanowiskami pracy wynoszącą co najmniej 1,5 m, chyba że jest to niemożliwe ze względu na charakter działalności wykonywanej w danym zakładzie pracy, a zakład ten zapewnia środki ochrony osobistej związane ze zwalczaniem epidemii COVID-19 (§9 ust. 7).

W okresie od dnia 1 kwietnia 2020 r. do dnia 11 kwietnia 2020 roku w placówkach pocztowych dopuszczalna liczba osób przebywających, w tym samym czasie, w danej placówce nie może być większa niż 2 osoby na jedno stanowisko obsługi, z wyłączeniem osób stanowiących obsługę placówki pocztowej (§9 ust 8).
ograniczenia dotyczące prowadzenia działalności leczniczej:
Wprowadzono ograniczenie polegające na zaprzestaniu (§10):
  • udzielania świadczeń w zakresie lecznictwa uzdrowiskowego,
  • udzielania świadczeń opieki zdrowotnej z zakresu rehabilitacji leczniczej, z wyjątkiem przypadków, w których zaprzestanie rehabilitacji grozi poważnym pogorszeniem stanu zdrowia pacjenta, oraz z wyjątkiem: świadczeń udzielanych za pośrednictwem systemów teleinformatycznych lub systemów łączności, w tym obejmujących kardiologiczną telerehabilitację hybrydową, świadczeń stacjonarnych w udzielanych pacjentom w ramach ciągłości i kontynuacji leczenia, przeniesionych bezpośrednio z ośrodka leczenia ostrej fazy choroby, 
  • udzielania świadczeń zdrowotnych z zakresu programów zdrowotnych w pojazdach (pracowni mobilnej),
  • udzielania świadczenia zdrowotnego z zakresu leczenia stomatologicznego w pojazdach (dentobusach), z wyjątkiem świadczeń udzielanych w związku z przeciwdziałaniem COVID-19,
  • sprawowania opieki stomatologicznej.
Utrzymano (§11) (w stosunku do stanu zagrożenia epidemicznego) ułatwienia w zakresie realizowania świadczeń opieki zdrowotnej za pośrednictwem systemów teleinformatycznych lub systemów łączności - polegające na możliwości poświadczenia tożsamości za pomocą tych systemów oraz na możliwości poźniejszego dostarczenia skierowania potrzebnego do świadczenia tych świadczeń - w terminie 21 dni od dnia zakończenia okresu na jaki przewidziano zastosowanie rozporządzenia, jednakże nie później niż w dniu udzielenia świadczenia opieki zdrowotnej wykonywanego na podstawie tego skierowania (zamiast 14 dni roboczych od dnia wpisania na listę oczekujących na udzielenie świadczenia).
 
Istnieje również (§12) możliwość udzielania zleceń na zaopatrzenie w wyroby medyczne i zleceń naprawy, o których mowa w art. 38 ustawy z dnia 12 maja 2011 roku o refundacji leków, środków spożywczych specjalnego przeznaczenia żywieniowego oraz wyrobów medycznych (Dziennik Ustaw z 2020 roku pozycja 357) za pośrednictwem systemów teleinformatycznych lub systemów łączności.
działania władcze
Tutaj pojawia się największa zmiana w porównaniu do stanu zagrożenia epidemicznego. Otóż zgodnie z  §12 rozporządzenia wojewoda może nakazać właścicielowi udostępnienie nieruchomości, lokali i terenów jeżeli są one przewidziane w planie działania na wypadek wystąpienia epidemii, o którym mowa w art. 44 ust. 1 ustawy z dnia 5 grudnia 2008 roku o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi (Dziennik Ustaw numer 234, pozycja 1570 ze zmianami, dalej jako: ustawa).
Pamiętać należy również, że zgodnie z art. 47 ustawy decyzją wojewody pracownicy podmiotów leczniczych, osoby wykonujące zawody medyczne oraz osoby, z którymi podpisano umowy na wykonywanie świadczeń zdrowotnych, mogą być skierowani do pracy przy zwalczaniu epidemii. Do pracy przy zwalczaniu epidemii mogą być skierowane także inne osoby, jeżeli ich skierowanie jest uzasadnione aktualnymi potrzebami podmiotów kierujących zwalczaniem epidemii. Skierowanie nie może dotyczyć: 
  • osób, które nie ukończyły 18 lat bądź ukończyły 60 lat,
  • kobiet w ciąży lub osób wychowujących dzieci w wieku do 18 lat, w tym osób wychowujących samotnie dzieci do lat 18,
  • osób, u których orzeczono częściową lub całkowitą niezdolność do pracy,
  • inwalidów i osób z orzeczonymi chorobami przewlekłymi,
  • osób, o których mowa w art. 2 ustawy z dnia 31 lipca 1981 roku o wynagrodzeniu osób zajmujących kierownicze stanowiska państwowe (Dziennik Ustaw z 2019 roku, pozycja 152), oraz posłów i senatorów Rzeczypospolitej Polskiej.
Należy mieć także na uwadze, że zgodnie z art. 44a ustawy jeżeli użycie innych sił i środków jest niemożliwe lub może okazać się niewystarczające, Minister Obrony Narodowej może przekazać do dyspozycji Głównego Inspektora Sanitarnego lub wojewody, na którego obszarze podejmowane są działania związane ze stanem zagrożenia epidemicznego, stanem epidemii albo w razie niebezpieczeństwa szerzenia się zakażenia lub choroby zakaźnej, które może stanowić zagrożenie dla zdrowia publicznego, w szczególności wystąpienia choroby szczególnie niebezpiecznej lub wysoce zakaźnej, pododdziały lub oddziały Sił Zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej, wraz ze skierowaniem ich do wykonywania zadań z tym związanych.
konkluzja
Całość regulacji, uwzględniwszy zarówno rozporządzenie, jak i ustawę, sprawia że mamy do czynienia ze stanem praktycznie identycznym w skutkach ze stanem nadzwyczajnym, o którym mowa w Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, który jednak formalnie takim stanem nie jest, albowiem Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej wymienia trzy takie stany: wojny, wojenny i klęski żywiołowej. Z powyższym mogą się wiązać określone konsekwencje, o których nie chcę w tym poście, w tym momencie, pisać. Wszyscy jednak zdają sobie sprawę, że w grę wchodzi chociażby ewentualna konieczność przełożenia wyborów prezydenckich - obligatoryjna w przypadku stanu nadzwyczajnego.
Natomiast w mojej ocenie formalne nie zakwalifikowanie obecnej sytuacji do stanu nadzwyczajnego nie będzie wykluczało dochodzenia roszczeń związanych z ograniczeniem praw i wolności obywatelskich. Ten temat zostanie jednak omówiony dopiero po zakończeniu epidemii. 
 

 

Autor:

formularz kontaktowy

Nazwa

E-mail *

Wiadomość *

obserwatorzy

Copyright © paragrafowanie